Bir teklifte FOB Şanghay veya DDP Tahran yazması, yükün nereye gittiğinden çok daha fazlasını anlatır. Taşımayı kimin organize edeceğini, gümrük işlemlerini kimin yapacağını, hangi masrafları kimin ödeyeceğini ve kayıp ya da hasar riskinin ne zaman el değiştireceğini belirler. Bu üç harfli terimler, Incoterms® kurallarıdır.
Incoterms® nedir?
Incoterms®, Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan 11 ticari teslim kuralıdır. Bu rehber Incoterms® 2020 esas alınarak hazırlanmıştır. Her kural; teslim yükümlülüklerini, taşıma ve gümrük sorumluluklarını, masrafları ve riskin satıcıdan alıcıya geçtiği noktayı düzenler.
Bu kurallar tek başına mülkiyetin devrini, ödeme koşullarını, satış bedelini veya uyuşmazlıkların çözümünü belirlemez. Sözleşmede kural, kesin yer veya liman ve sürüm belirtilmelidir. Örneğin: FOB Shanghai Port, China, Incoterms® 2020.
EXW, FOB, CIF ve DDP karşılaştırması
| Kural | Riskin geçiş noktası | Ana taşıma | İthalat işlemleri ve vergiler | Taşıma türü |
|---|---|---|---|---|
| EXW | Mal, belirtilen yerde alıcının tasarrufuna bırakıldığında | Alıcı | Alıcı | Tüm taşıma türleri |
| FOB | Mal, belirtilen yükleme limanında gemiye alındığında | Alıcı | Alıcı | Denizyolu ve iç suyolu |
| CIF | Mal, çıkış limanında gemiye alındığında | Varış limanına kadar satıcı öder | Alıcı | Denizyolu ve iç suyolu |
| DDP | Mal, belirtilen varış yerinde boşaltılmaya hazır olduğunda | Satıcı | Satıcı | Tüm taşıma türleri |
Unutulmaması gereken ayrım: Masraf ve risk her zaman aynı noktada devredilmez. CIF kapsamında satıcı, varış limanına kadar navlunu ve gerekli sigortayı öder; ancak risk, mal çıkış limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
EXW: İşyerinde teslim
EXW kapsamında satıcı, malı genellikle fabrikası veya deposu olan belirtilmiş bir yerde alıcının tasarrufuna bırakır. Bu noktadan sonraki taşıma organizasyonu, masraflar ve risk alıcıya aittir. Ayrıca kararlaştırılmadıkça satıcı, gelen araca yükleme yapmak veya ihracat gümrük işlemlerini tamamlamak zorunda değildir.
EXW, çıkış ülkesinde yetkin bir ekibi veya temsilcisi bulunan alıcılar için uygun olabilir. Ancak uluslararası ticarette yabancı bir alıcının yerel ihracat işlemlerini tamamlaması güç olabilir. İhracat gümrük işlemlerini satıcının üstlendiği FCA seçeneğini de karşılaştırmak faydalıdır.
Örnek: EXW Guangzhou Factory, China, Incoterms® 2020 fiyatına yükleme, limana taşıma, ihracat gümrük işlemleri, uluslararası navlun ve ithalat masrafları dahil olmayabilir. Teslim dahil bir teklifle karşılaştırmadan önce bu kalemlerin tümünü ekleyin.
FOB: Gemide masrafsız teslim
FOB kapsamında satıcı, ihracat gümrük işlemlerini tamamlar ve malı belirtilen yükleme limanında alıcının belirlediği gemiye teslim eder. Mal gemiye alındığında risk alıcıya geçer. Ana denizyolu taşımasını, varsa ek sigortayı, varış masraflarını ve ithalat gümrük işlemlerini alıcı organize eder.
FOB yalnızca denizyolu ve iç suyolu taşımalarında kullanılır. Gemiye yüklenmeden önce terminalde taşıyıcıya teslim edilen konteynerli yüklerde FCA, gerçek teslim noktasını daha doğru yansıtabilir. FOB, havayolu veya karayolu taşımacılığı için bir teslim kuralı değildir.
CIF: Masraflar, sigorta ve navlun
CIF kapsamında satıcı, malı çıkışta gemiye teslim eder, belirtilen varış limanına kadar denizyolu taşımasını öder ve kuralın gerektirdiği sigortayı yaptırır. Risk yine çıkış limanında mal gemiye alındığında geçer; varış limanına ulaşıldığında değil.
CIF'in varsayılan sigorta yükümlülüğü asgari teminattır. Kırılabilir veya yüksek değerli mallarda teminat kapsamını, sigorta bedelini, muafiyeti ve güzergâhı açıkça kararlaştırın. İthalat gümrük işlemleri ve vergiler alıcıya aittir. Alıcı ayrıca taşıma sözleşmesinin varıştaki hangi elleçleme ve boşaltma ücretlerini kapsadığını kontrol etmelidir.
Örnek: CIF Bandar Abbas Port, Iran, Incoterms® 2020, satıcının Bender Abbas'a kadar navlun ve belirtilen sigortayı ödemesini gerektirir. Tek başına Tahran'daki bir depoya teslim veya İran ithalat vergilerinin ödenmesi anlamına gelmez.
DDP: Gümrük vergileri ödenmiş teslim
DDP kapsamında satıcı, ithalat işlemlerini tamamlayıp ilgili gümrük vergileri ve diğer vergileri ödedikten sonra malı, belirtilen varış yerinde gelen taşıma aracının üzerinde boşaltılmaya hazır olarak teslim eder. Satıcı bu teslim noktasına kadar riski taşır. Sözleşmede aksi belirtilmedikçe boşaltma normalde alıcının görevidir.
DDP, alıcının koordinasyonunu kolaylaştırabilir; ancak satıcının varış ülkesinde gerçekten ithalatçı olarak hareket edebilmesi, izinleri alabilmesi ve yerel vergiler ile gümrük vergilerini ödeyebilmesi gerekir. DDP fiyatı taahhüt etmeden önce bunu kontrol edin. Satıcı ithalat gümrük işlemlerini yapamıyorsa DAP daha uygulanabilir bir seçenek olabilir. DAP kapsamında ithalat işlemleri ve vergiler alıcıya aittir.
Hangi teslim şeklini seçmelisiniz?
- EXW'yi yalnızca çıkış noktasında malın teslim alınmasını ve ihracat işlemlerini yönetebiliyorsanız seçin; uluslararası alımlarda FCA ile karşılaştırın.
- Ana denizyolu taşımasını siz organize ediyorsanız ve teslim gerçekten gemide gerçekleşiyorsa FOB'u değerlendirin.
- Satıcının varış limanına kadar denizyolu taşımasını ve gerekli sigortayı organize etmesini istiyorsanız CIF'i değerlendirin; sigorta kapsamını ayrıca kontrol edin.
- Belirtilen varış yerinde ithalat işlemleri tamamlanmış teslimata ihtiyaç duyuyorsanız ve satıcı bunu hukuken ve operasyonel olarak yerine getirebiliyorsa DDP'yi değerlendirin.
Teklifleri nihai varış noktasına kadar toplam maliyet üzerinden karşılaştırın: mal bedeli, iç taşıma etapları, terminal ücretleri, sigorta, gümrük işlemleri, vergiler, olası depolama ve son teslimat. EXW, FOB, CFR ve CIF'i daha ayrıntılı karşılaştırmak için dört teslim şekli karşılaştırma rehberimizi inceleyin.
Kaçınılması gereken üç hata
- Kesin yeri belirtmemek: “FOB Çin” ve “DDP İran” uygulama için fazla geneldir. Limanı, terminali veya teslimat adresini açıkça yazın.
- Ödeme ile riski karıştırmak: CIF kapsamında satıcı varışa kadar navlunu öder; ancak risk çıkışta alıcıya geçer.
- FOB veya CIF'i her taşıma türünde kullanmak: İkisi de su yolu taşımalarına özgüdür. Havayolu ve karayolunda FCA, CPT, CIP veya DAP gibi birden fazla taşıma türünde kullanılabilen kuralları karşılaştırın.
Sık sorulan sorular
Incoterms® mülkiyetin devrini belirler mi?
Hayır. Teslimi, masrafları, riski ve belirli işlemleri düzenler. Satış sözleşmesinde mülkiyetin devri ve ödeme ayrıca ele alınmalıdır.
CIF tam kapsamlı sigorta anlamına gelir mi?
Hayır. Satıcı CIF'in öngördüğü asgari teminatı sağlamakla yükümlüdür. Daha geniş koruma gerekiyorsa bunu açıkça kararlaştırın.
DDP kapsamında boşaltmayı kim yapar?
Mal normalde boşaltılmaya hazır teslim edilir. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça boşaltmayı alıcı yapar.
Kaynaklar ve ek okumalar
Bu rehber, ICC'nin resmî kontrol listesi ile Maersk, DHL ve UPS'in bilgilendirme rehberlerinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Bir işlem yaparken Incoterms® 2020 kurallarının tam metnini ve ilgili satış sözleşmesini inceleyin.
